نگاهی به وضعیت حق آبه‌ های محیط زیستی در گفت‌وگو با عیسی کلانتری؛

دلالی وزارت نیرو با حق آبه دریاچه ارومیه / خشکسالی داخلی زیر سایه دپیلماسی آبی

یک بام و دو هوای وزارت نیرو تمام شدنی نیست. این وزار‌ت‌خانه از یک سو به دنبال گرفتن حق‌آبه از کشورهای همسایه است و از سوی دیگر درحال دلالی با حق‌آبه‌های زیست محیطی دریاچه‌ها و تالاب‌های داخلی است. دلالی‌ای که به بهای نابودی و خشکیدن رودخانه‌ها و دریاچه‌ها و تالاب‌های ایران تمام شده است.

کد خبر: ۶۶۸۰۸۲

۲۳ شهريور ۱۴۰۱

اقتصاد آنلاین - نوا ذاکری؛ عزیزی در بستر مرگ است، فرزنداش می‌دانند دیر یا زود با خبر تلخی مواجه خواهند شد، آن‌ها به نظر آماده‌ی واقعه هستند اما زمانی که اتفاق می‌افتد به هیچ روی نمی‌توانند جلوی بهت، درد و غمی که چون سیلاب بر جانشان می‌نشیند را بگیرند؛ خبر خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه هم چنین بود؛ دردناک و غمبار. ایران عزیزش را از دست داده، عزیزی که سال‌ها در بستر مرگ خوابیده بود و کم توجهی‌ها -بخوانید بی‌توجهی‌ها- سرانجام کارش را ساخت و امروز که در سوگ این مروارید درخشان نشسته‌ایم، کورسوی امید احیای دریاچه، نقطه‌ی روشنی است در دوردست.

وضعیت فعلی آب ایران اسفبار است و روز به روز هم شاهد بدترشدن شرایط هستیم. همانطور که در این سال‌ها شاهد خشک شدن رودخانه‌ها و دریاچه‌های بسیاری بودیم، خبر خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه، ضربه‌ای سنگین بود تا چشم‌ها، به روی نمک‌زارِ برجای مانده از آن باز شود و برای احیای این نگین درخشان کاری جدی‌، بسیار جدی‌تر از کاری که در این سال‌ها تحت عنوان «احیای دریاچه‌ی ارومیه» صورت گرفته، انجام شود.

قصه‌ی پر غصه خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه، طولانی است اما شاید بتوان اولین گام‌های این اتفاق را ناشی از تصمیمی دانست که در سال ۱۳۶۱، تحت عنوان «توزیع عادلانه‌ی آب» گرفته شد؛ بنابراین تصمیم، وزارت نیرو مسئول تخصیص و توزیع آب شد. این وزارتخانه و در رأس آن، وزیرش، مسئول سیاست‌گذاری‌های آب، اعم از توزیع و تقسیم و درآمدهای حاصل از آن شدند و این تصمیم، آغاز فاجعه‌ای به نام خشکسالی بود که امروز آثار و نتایج آن، با تمام وجود احساس می‌شود. اگرچه در این میان نباید مسئولیت کم‌توجهی سازمان محیط زیست را نادیده گرفت که در این سال‌ها، به خصوص در دوسال اخیر، نتوانسته حق محیط زیست را به درستی از وزارت نیرو طلب کند.

نوشدارو بعد از مرگ سهراب

عدم پرداخت حق‌آبه دریاچه‌ ارومیه به یک بحران اساسی در مسیر احیای دریاچه تبدیل شده است. در سال گذشته وزارت نیرو براساس جدول توافقی رهاسازی‌های آب دریاچه ارومیه که ۶۴۰میلیون متر مکعب بود را قطع کرد و تنها ۱۶۵ میلیون متر مکعب آب به دریاچه رساند. از عمده‌ترین دلایل وضعیت امروز دریاچه‌ی ارومیه، نپرداختن حق‌آبه‌ی آن توسط این وزارتخانه است.

در این راستا به تازگی عباسعلی نوبخت؛ سرپرست سازمان منابع طبیعی کشور، با ارسال نامه‌ای خطاب به معاون قوه قضائیه و رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، رسماً و با صدور اسناد مالکیت اراضی ملی محدوده و حریم شهرها برای وزارت راه و شهرسازی و صدور اسناد مالکیت بستر و حریم رودخانه‌ها برای وزارت نیرو، اعتراض کرده است.

فیروز قاسم زاده، سخنگوی صنعت آب نیز در نشست خبری‌ای که به تازگی برگزار شد بیان کرد: وزارت نیرو تاکنون به تکالیف خود به عنوان یکی از دستگاه های متولی امر در بخش احیای دریاچه ارومیه عمل کرده و از سال‌های ۹۳ و ۹۴، ۱۸ میلیارد مترمکعب رهاسازی از سوی وزارت نیرو در این حوزه صورت گرفته است. وزارت نیرو ۱۲ هزار چاه غیرمجاز را مسدود کرده که در پی آن، مصرف در بخش کشاورزی نیز ۴۰ درصد کاهش پیدا کرد. لایروبی ها هم انجام شده که بخش کمی از آن باقی مانده است.

این اقدامات اگرچه کمی دیر اما ممکن است برای احیای دریاچه مفید باشند و البته این مسأله مستلزم پیگیری‌های جدی و مستمر سازمان محیط زیست است و باید دید که وزارت نیرو، در حالی که نفس‌های دریاچه به شماره افتاده، تا چه اندازه به وعده‌های خود پایبند است.

این سخنان در حالی گفته شده که وزرات نیرو، مدت‌هاست از پرداخت حق‌آبه‌ی گاوخونی، جازموریان، ارومیه و... سرباز می‌زند. وزارت نیرو با مقامات افغانستان، بر سرِ حق‌آبه‌ی هامون مذاکره می‌کند اما به حق‌آبه‌هایی که خودش موظف به پرداخت آن است بی‌توجهی می‌کند.

مردم اجازه نخواهند داد آب دریاچه دزدیده شود

عیسی کلانتری، دبیر ستاد و مجری طرح احیای دریاچه ارومیه در دولت حسن روحانی، در گفتگو با اقتصاد آنلاین با ابراز امیدواری از احیای دریاچه‌ی ارومیه بیان کرد: دریاچه‌ی ارومیه خشک نخواهد شد چرا که مردم ایران این اجازه را به دولت‌ها نخواهند داد که آب دریاچه را بدزدند و جای دیگری مصرف کنند.

او با بیان اینکه دو سال است وزارت نیرو، حق‌آبه‌ی دریاچه را نمی‌دهد گفت: سالیانه در منطقه، هزاروپنجاه میلی‌متر، یعنی یک متر و پنج سانتی‌متر، قدرت تبخیر وجود دارد و اگر دوسال پشت سر هم آبی ندهند، یعنی دو متر و ده سانتی‌متر، آب دریاچه تبخیر می‌شود. برای وزارت نیرو مهم نیست که دریاچه خشک بشود، سازمان محیط زیست باید مدعی باشد. وزارت نیرو با آب‌های محیط زیست دلالی می‌کند.

کلانتری ادامه داد: البته هنوز آب‌های جدیدی که کار‌های سخت‌افزاری‌اش تمام شده، به دلایلی نامشخص، وارد دریاچه نمی‌شود اما دریاچه در شرایط عادی، چهار متر آب داشت و اگر آبی وارد دریاچه نشود، مشخص است که ظرف پنج سال خشک می‌شود. بعد از انقلاب با سدسازی‌هایی که شد جلوی آب رودخانه‌ها به دریاچه گرفته و این آب‌ها صرف توسعه‌ی کشاورزی و سایر مصارف شد.

*رفتار دوگانه‌ی وزارت نیرو

وی با اشاره به رفتار دوگانه‌ی وزارت نیرو افزود: وزارت نیرو از افغانستان تقاضای حق‌آبه برای هامون می‌کند اما خودش حق‌آبه‌ی دریاچه را می‌خورد. وزارت نیرو نباید آب دریاچه را بفروشد و اجازه دهد که رودخانه‌ها وارد دریاچه شوند. سالی سه و نیم میلیارد متر مکعب آب باید وارد دریاچه شود که دو و نیم میلیارد آن تبخیر و یک میلیارد اضافه می‌شود.احیای دریاچه مساله ی حل نشده ای نیست، فقط باید دولت و وزارت نیرو موظف باشند که حق آبه را بدهند.

کلانتری معتقد است آب محیط‌ زیستی را از محیط زیست گرفتیم و به خیال اینکه کار خوبی می‌کنیم، آن‌ها را صرف کشاورزی کردیم در حالی که عواقبش را نمی‌دانستیم.

حق‌آبه محیط زیست مهم‌تر از آب کشاورزی است

دبیر ستاد و مجری طرح احیای دریاچه ارومیه در دولت حسن روحانی در خصوص عواقب خشک شدن دریاچه‌ی ارومیه گفت: در بستر دریاچه، نزدیک سیزده میلیارد تن نمک خوابیده که این نمک زندگی مردم اطراف را از بین خواهد برد؛ غبار ناشی از این نمک، باعث بالا رفتن فشار خون و انواع بیماری‌های سرطانی می‌شود. خشکی آب دریاچه باعث افزایش سرما و گرما در تابستان و زمستان می‌شود ضمن اینکه اثرات مخرب آن روی ژنتیک گیاهی و جانوری هنوز روشن نیست. هیچ ملتی اجازه نمی دهد دریاچه‌ای که اطراف آن به فاصله‌ی پنجاه کیلومتر، بیش از شش میلیون نفر زندگی می کنند خشک شود.

کلانتری در پایان سخنان خود، در پاسخ به این سوال که آیا عزمی برای احیای دریاچه در دولت رییسی احساس می‌شود یا خیر بیان کرد: آقای رییسی مدعی است که این عزم را دارد اما این باید در عمل ثابت شود. در واقع ایشان باید تاکید کند که حق‌آب محیط زیست، مهم‌تر از آب کشاورزی است. تاکنون هم کارهای سنگین سخت‌افزاری انجام شده و تا ۱۴۱۰ دریاچه احیا خواهد شد البته هرگز به دریاچه‌ی چهل سال پیش باز نخواهد گشت اما با ظرفیت پانزده میلیارد متر مکعبی و وسعت ۴۳۰۰ کلیومتری، دریاچه قابلیت احیا دارد و حتما هم باید احیا شود.