معادله معکوس نفت | چرا بازار با مازاد عرضه روبه‌رو شد؟

گروه نفت و انرژی - آناهیتا محب‌علی؛ بازار جهانی نفت در شرایطی وارد مرحله تازه‌ای شده که ادامه جنگ و ناامنی در مسیر‌های کشتیرانی نتوانسته مانع بازگشت حجم قابل‌توجهی از نفت به بازار شود.

عربستان سعودی اعلام کرده است که در اکتبر (مهرماه) روزانه ۱۰.۵ میلیون بشکه نفت تولید کرده؛ سطحی که این کشور تنها یک‌بار از سال ۲۰۲۲ به آن رسیده بود. عراق و کویت نیز افزایش چشمگیری در تولید داشته‌اند و امارات متحده عربی با خروج از محدودیت‌های سهمیه‌ای اوپک، امکان افزایش بیشتر تولید خود را پیدا کرده است.

در همین حال، جریان صادرات نفت کشور‌های منطقه، با وجود حملات متعدد به نفتکش‌ها، تا حد زیادی حفظ شده است. تلاش تولیدکنندگان برای استفاده از مسیر‌های جایگزین و بازیابی زیرساخت‌های صادراتی باعث شده محموله‌های نفتی خلیج فارس به سطوح نزدیک‌تری به دوران پیش از جنگ بازگردند.

سقوط قیمت نفت با تغییر معادله عرضه و تقاضا

افزایش عرضه در شرایطی اتفاق افتاده که بازار با ضعف تقاضا نیز مواجه است. قیمت نفت خام در هفته‌های اخیر تحت فشار قرار گرفته و قرارداد‌های آتی نفت در مقطعی از ماه نوامبر (آبان) نزدیک به ۲۵ درصد نسبت به ماه قبل کاهش یافته‌اند. قیمت نفت برنت نیز در جریان این افت، به زیر ۹۰ دلار در هر بشکه رسیده است.

بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، عرضه جهانی نفت در اکتبر (مهر) با افزایش ۲.۳ میلیون بشکه‌ای به ۱۰۵.۴ میلیون بشکه در روز رسید. این در حالی است که تقاضای جهانی برای سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافته و به ۱۰۲.۳ میلیون بشکه در روز پیش‌بینی شده است.

آژانس بین‌المللی انرژی همچنین اعلام کرده است که بازار جهانی نفت برای نخستین‌بار از زمان آغاز جنگ ایران، در سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۶ با مازاد عرضه مواجه خواهد شد. برآورد این نهاد از مازاد عرضه در این دوره حدود ۲ میلیون بشکه در روز است.

آمریکا و تولیدکنندگان خارج از خلیج فارس چه نقشی دارند؟

بخشی از تاب‌آوری بازار نفت به افزایش تولید کشور‌های خارج از منطقه خلیج فارس بازمی‌گردد. آمریکا، کانادا، برزیل، آرژانتین و گویان از جمله تولیدکنندگانی هستند که توانسته‌اند بخشی از کاهش عرضه ناشی از جنگ را جبران کنند.

آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده است تولید این پنج کشور در مجموع طی سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز افزایش یابد. همچنین تولید نفت آمریکا با عبور از ۱۴ میلیون بشکه در روز، نقش مهمی در تأمین عرضه جهانی ایفا کرده است.

این افزایش تولید در کنار بازگشت صادرات کشور‌های خلیج فارس، باعث شده بازار نفت برخلاف پیش‌بینی‌های اولیه درباره شکل‌گیری یک بحران طولانی‌مدت عرضه، به سمت تعادل و حتی مازاد حرکت کند.

چرا آرامش بازار نفت همچنان شکننده است؟

با وجود بهبود وضعیت عرضه، بازگشت ثبات به بازار نفت هنوز قطعی نیست. حملات به نفتکش‌ها همچنان ادامه دارد و تهدید‌های امنیتی در تنگه هرمز می‌تواند در هر لحظه جریان صادرات منطقه را مختل کند.

بلومبرگ به نقل از داده‌های ردیابی نفتکش‌ها گزارش داده است که با وجود حملات متعدد، حجم صادرات کشور‌های منطقه همچنان در سطح قابل‌توجهی باقی مانده است؛ با این حال، ناامنی مسیر‌های کشتیرانی و افزایش هزینه حمل‌ونقل همچنان از عوامل محدودکننده تجارت نفت هستند.

از سوی دیگر، آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده است عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۷ نیز با افزایش ۶.۶ میلیون بشکه‌ای به ۱۰۸.۱ میلیون بشکه در روز برسد. با این حال، ادامه حملات به زیرساخت‌های انرژی و اختلال در مسیر‌های صادراتی می‌تواند این پیش‌بینی‌ها را با تغییر مواجه کند.