جهش دو برابری قیمت میلگرد در چهار ماه | چه عواملی این جهش را رقم زدند؟

گروه اقتصادی – مهدی صفائی: بازار میلگرد در چهار ماه گذشته یکی از دوره‌های قابل‌توجه افزایش قیمت را پشت سر گذاشته است. بر اساس ارقام مورد بررسی، قیمت هر کیلوگرم گواهی سپرده میلگرد که در تیرماه حدود ۵۲ هزار تومان بود، اکنون به محدوده ۱۰۸ هزار تومان رسیده است. به این ترتیب، قیمت این محصول در این بازه زمانی حدود ۱۰۸ درصد افزایش یافته و بیش از دو برابر شده است. قیمت میلگرد در بازار فیزیکی نیز در محدوده ۱۱۰ الی ۱۱۵ هزار تومان قرار دارد.

البته باید توجه داشت که قیمت گواهی سپرده کالایی و قیمت میلگرد در بازار فیزیکی دو شاخص متفاوت هستند و مقایسه آنها باید با در نظر گرفتن تفاوت شرایط معاملاتی، هزینه‌های تحویل و مشخصات محصول انجام شود.

این جهش قیمتی را نمی‌توان صرفاً به یک عامل نسبت داد. افزایش نرخ ارز، محدودیت‌های تولید در صنعت فولاد و تغییر رفتار تقاضا، سه متغیر مهمی هستند که می‌توانند در توضیح روند صعودی قیمت میلگرد نقش داشته باشند.

سه عامل مؤثر بر افزایش قیمت میلگرد

نخستین عامل، افزایش نرخ ارز و انتظارات تورمی است. اگرچه بخش مهمی از زنجیره تولید فولاد در داخل کشور فعالیت می‌کند، اما قیمت‌گذاری محصولات فولادی از تحولات بازار ارز و قیمت‌های جهانی تأثیر می‌پذیرد.

نرخ ارز از چند مسیر بر قیمت میلگرد اثرگذار است. از یک سو، افزایش هزینه تأمین تجهیزات، قطعات و برخی مواد اولیه می‌تواند بهای تمام‌شده تولید را بالا ببرد. از سوی دیگر، با افزایش نرخ ارز، ارزش جایگزینی محصولات فولادی نیز تغییر می‌کند. به بیان دیگر، تولیدکننده هنگام تعیین قیمت محصولات خود، علاوه بر هزینه‌های فعلی، هزینه تأمین مجدد مواد اولیه و جایگزینی موجودی انبار را نیز در نظر می‌گیرد.

عامل دوم به محدودیت برق و تأثیر آن بر ظرفیت تولید کارخانه‌های فولادی مربوط می‌شود. صنعت فولاد به‌ویژه در بخش‌های ذوب و تولید، به تأمین پایدار انرژی وابستگی بالایی دارد. محدودیت برق می‌تواند باعث کاهش ساعات فعالیت کارخانه‌ها، افت تولید و در نهایت کاهش عرضه محصولات فولادی شود.

در همین رابطه، معاون وزیر صمت در خردادماه ۱۴۰۵ درباره پیامد‌های محدودیت برق برای صنعت فولاد هشدار داده و تأکید کرده بود که اختلال در تأمین برق، کل زنجیره تولید فولاد را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

البته میزان اثرگذاری این عامل بر قیمت میلگرد به شدت و مدت محدودیت‌ها، میزان موجودی انبار‌ها و حجم عرضه کارخانه‌ها بستگی دارد؛ بنابراین نمی‌توان تمام افزایش قیمت چهار ماه گذشته را به محدودیت انرژی نسبت داد.

عامل سوم، افزایش تقاضای سرمایه‌ای و رفتار‌های هیجانی در بازار است. در شرایطی که انتظارات تورمی افزایش پیدا می‌کند، برخی خریداران ممکن است برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت کالا‌های فیزیکی و مواد اولیه حرکت کنند. این رفتار می‌تواند تقاضا را در مقاطعی افزایش دهد و فشار بیشتری بر قیمت وارد کند.

با این حال، برای تعیین سهم دقیق تقاضای سرمایه‌ای در رشد قیمت میلگرد، باید اطلاعات مربوط به حجم معاملات، موجودی انبار‌ها و میزان مصرف واقعی صنایع ساختمانی نیز بررسی شود. صرف افزایش قیمت، به‌تنهایی اثبات‌کننده ورود گسترده سرمایه‌های سرگردان به این بازار نیست.

افزایش قیمت میلگرد و تاثیر بر قیمت مسکن

اهمیت رشد قیمت میلگرد زمانی بهتر مشخص می‌شود که نقش این محصول در ساخت‌وساز شهری بررسی شود. برخلاف تصور رایج، مصرف میلگرد به ساختمان‌های دارای اسکلت فلزی محدود نیست و بخش بزرگی از ساختمان‌های دارای اسکلت بتنی نیز به این محصول وابستگی دارند.

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران از پروانه‌های ساختمانی صادرشده در سال ۱۳۹۹، حدود ۶۸.۱ درصد پروانه‌های احداث ساختمان مسکونی در کشور به ساختمان‌های بتن‌آرمه اختصاص داشته است. در مقابل، سهم ساختمان‌های دارای اسکلت فلزی حدود ۱۴.۳ درصد بوده است. حدود ۱۶.۴ درصد نیز به ساختمان‌هایی با مصالح آجر، آهن و سایر ترکیب‌های مشابه اختصاص داشته است.

این آمار نشان می‌دهد که سهم ساختمان‌های بتن‌آرمه از پروانه‌های ساختمانی به‌مراتب بیشتر از ساختمان‌های دارای اسکلت فلزی بوده است. نکته مهم اینجاست که بتن‌آرمه از ترکیب بتن و میلگرد تشکیل می‌شود و میلگرد نقش مهمی در تحمل نیرو‌های کششی و افزایش مقاومت سازه دارد.

در ساختمان‌های بتنی، میلگرد در بخش‌های مختلفی از جمله فونداسیون، ستون‌ها، تیر‌ها و سقف‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ بنابراین حتی اگر اسکلت اصلی ساختمان از بتن ساخته شده باشد، افزایش قیمت میلگرد می‌تواند هزینه اجرای بخش مهمی از سازه را افزایش دهد.

در ساختمان‌های دارای اسکلت فلزی نیز اگرچه ستون‌ها و تیر‌های اصلی از مقاطع فولادی ساخته می‌شوند، اما میلگرد همچنان در بخش‌هایی مانند فونداسیون و اجزای بتن‌آرمه کاربرد دارد.

در نتیجه، افزایش قیمت میلگرد فقط ساختمان‌های فلزی را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، بلکه بخش قابل‌توجهی از ساخت‌وساز شهری با سازه‌های بتنی نیز از این روند تأثیر می‌پذیرد.

آیا افزایش قیمت میلگرد به معنای رشد هزینه ساخت مسکن است؟

افزایش قیمت میلگرد به‌طور مستقیم هزینه تأمین مصالح موردنیاز سازندگان را بالا می‌برد؛ اما میزان اثرگذاری آن بر هزینه نهایی ساخت هر مترمربع ساختمان به عوامل مختلفی بستگی دارد.

برای محاسبه دقیق این اثر باید میزان مصرف میلگرد در هر مترمربع ساختمان، نوع سازه، تعداد طبقات، مشخصات فنی و قیمت سایر نهاده‌های ساختمانی نیز مشخص باشد. به همین دلیل نمی‌توان صرفاً با استناد به رشد حدود ۱۰۸ درصدی قیمت میلگرد، همین میزان افزایش را برای هزینه ساخت مسکن در نظر گرفت.

علاوه بر این، هزینه ساخت ساختمان تنها به قیمت مصالح وابسته نیست. دستمزد نیروی انسانی، هزینه تجهیزات، زمین، مجوزها، حمل‌ونقل و سایر نهاده‌های تولید نیز در قیمت تمام‌شده نقش دارند.

با این وجود، تداوم رشد قیمت میلگرد می‌تواند سرمایه اولیه موردنیاز سازندگان را افزایش دهد. این موضوع به‌خصوص برای پروژه‌هایی که در مراحل ابتدایی ساخت قرار دارند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های خرید مصالح و اجرای اسکلت در مراحل اولیه پروژه پرداخت می‌شود.

از طرف دیگر، افزایش هزینه ساخت لزوماً به معنای انتقال فوری و کامل آن به قیمت فروش مسکن نیست. در شرایط رکود معاملاتی، قدرت خرید محدود خانوار‌ها و کاهش تقاضای مؤثر، ممکن است سازندگان نتوانند تمام افزایش هزینه‌ها را در قیمت نهایی واحد‌های مسکونی منعکس کنند. در چنین شرایطی، بخشی از فشار افزایش هزینه‌ها می‌تواند به کاهش حاشیه سود سازندگان یا تعویق اجرای پروژه‌های جدید منجر شود.