ایلان ماسک بعد از تسلا و استارلینک چه بازاری را نشانه گرفت؟

گروه فناوری؛ اسپیس‌ایکس قصد دارد فعالیت‌های خود را از اینترنت ماهواره‌ای فراتر ببرد و وارد بازاری شود که در سال‌های گذشته تغییر چندانی در ساختار رقابتی آن ایجاد نشده است. در حال حاضر سه شرکت ورایزن، AT&T و تی‌موبایل بخش عمده بازار ارتباطات بی‌سیم آمریکا را در اختیار دارند. با این حال، ماسک می‌خواهد با ترکیب فناوری ماهواره‌ای استارلینک و زیرساخت‌های زمینی، رقیبی جدید برای این شرکت‌ها ایجاد کند.

این برنامه با نام استارلینک موبایل (Starlink Mobile) دنبال می‌شود و هدف آن ارائه خدمات تلفن همراه از طریق ترکیب ماهواره‌ها و شبکه‌های زمینی است.

اهمیت این تحول در آن است که اسپیس‌ایکس دیگر نمی‌خواهد صرفاً تأمین‌کننده اینترنت ماهواره‌ای برای مناطق دورافتاده باشد؛ بلکه به‌دنبال ارائه خدمات ارتباطی مستقیم به کاربران تلفن همراه و رقابت در بازاری است که ارزش آن حدود ۲۳۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود.

سرمایه‌گذاری میلیارددلاری برای خرید فرکانس‌های مخابراتی

یکی از مهم‌ترین اقدامات ماسک برای ورود به بازار تلفن همراه، خرید طیف‌های فرکانسی است؛ منابعی که برای انتقال سیگنال و ایجاد شبکه‌های ارتباطی ضروری هستند. اسپیس‌ایکس در سپتامبر ۲۰۲۵ توافقی با شرکت اکوستار (EchoStar) برای خرید مجوز‌های فرکانسی AWS-۴ و H-Block منعقد کرد. ارزش این توافق حدود ۱۷ میلیارد دلار بود که بخشی از آن به‌صورت نقدی و بخشی در قالب سهام اسپیس‌ایکس پرداخت می‌شد. در ادامه، توافق دیگری برای خرید مجوز‌های فرکانسی AWS-۳ به ارزش حدود ۲.۶ میلیارد دلار به این معامله اضافه شد. به این ترتیب، ارزش مجموع توافق‌های فرکانسی اسپیس‌ایکس با اکوستار به حدود ۱۹.۶ میلیارد دلار رسید.

اما سرمایه‌گذاری ماسک به همین‌جا محدود نماند. در هشتم اکتبر ۲۰۲۶، اسپیس‌ایکس توافق دیگری برای خرید سبد سراسری مجوز‌های فرکانسی باند ۸۰۰ مگاهرتز از شرکت سرمایه‌گذاری Grain Management منعقد کرد. ارزش این معامله حدود ۸ میلیارد دلار اعلام شد.

اهمیت باند ۸۰۰ مگاهرتز در ویژگی‌های فنی آن است. امواج با فرکانس پایین‌تر می‌توانند مسافت بیشتری را طی کنند و بهتر از موانعی مانند دیوار ساختمان‌ها و پوشش گیاهی عبور کنند. این ویژگی برای توسعه خدمات تلفن همراه در محیط‌های شهری و داخل ساختمان‌ها اهمیت زیادی دارد؛ مناطقی که یکی از چالش‌های اصلی ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن‌های همراه محسوب می‌شوند.

بر اساس گزارش رویترز، این معامله همچنان به تأیید کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) نیاز دارد.

۸۰ هزار سایت مخابراتی؛ برنامه ماسک برای ساخت شبکه زمینی

خرید طیف‌های فرکانسی تنها بخشی از برنامه اسپیس‌ایکس است. این شرکت برای تبدیل‌شدن به یک اپراتور واقعی تلفن همراه، به زیرساخت‌های زمینی نیز نیاز دارد. اسپیس‌ایکس برای دسترسی به دست‌کم ۸۰ هزار سایت مخابراتی در آمریکا مذاکره کرده است. این سایت‌ها می‌توانند بستر نصب تجهیزات و آنتن‌های موردنیاز برای ایجاد شبکه تلفن همراه باشند. بر اساس این گزارش، اسپیس‌ایکس در حال بررسی راهی برای ساخت شبکه اختصاصی خود از ابتداست.

مقیاس این برنامه قابل‌توجه است؛ زیرا تعداد سایت‌های موردنیاز اسپیس‌ایکس از تعداد سایت‌های تحت پوشش هر یک از سه اپراتور بزرگ آمریکا که به‌طور متوسط حدود ۷۵ هزار سایت دارند، بیشتر خواهد بود. 

انتشار این خبر واکنش بازار‌های مالی را نیز به همراه داشت. در معاملات پس از انتشار گزارش، سهام AT&T حدود ۵.۶ درصد، تی‌موبایل ۵ درصد و ورایزن ۱.۶ درصد کاهش یافتند. در مقابل، سهام شرکت‌های مالک زیرساخت‌های مخابراتی از جمله Crown Castle، American Tower و SBA Communications رشد کردند. این واکنش نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران احتمال ورود یک رقیب جدید به بازار مخابرات آمریکا را جدی گرفته‌اند؛ هرچند تحقق چنین رقابتی احتمالاً به سال‌ها سرمایه‌گذاری نیاز خواهد داشت.

مذاکره برای خرید بوست موبایل؛ میان‌بر ماسک برای ورود به بازار

جدیدترین تحول در برنامه مخابراتی ماسک، مذاکرات اسپیس‌ایکس با شرکت اکوستار برای خرید اپراتور بوست موبایل (Boost Mobile) یا دسترسی به شبکه ارتباطی آن است. بر اساس گزارشی که واشنگتن‌پست در دوم نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد و رویترز نیز آن را بازتاب داد، اسپیس‌ایکس طی ماه‌های اخیر درباره این معامله با اکوستار مذاکره کرده است. ایلان ماسک نیز شخصاً در ماه اکتبر با چارلی ارگن، رئیس اکوستار، دیدار داشته است.

این مذاکرات دو مسیر احتمالی دارند: خرید بوست موبایل یا دستیابی به توافقی برای استفاده از شبکه و قرارداد‌های ارتباطی این اپراتور.

اهمیت این معامله برای اسپیس‌ایکس در آن است که بوست موبایل از شبکه‌های متعلق به AT&T و تی‌موبایل استفاده می‌کند. بنابراین، دسترسی به این زیرساخت‌ها می‌تواند راهی سریع‌تر برای ورود به بازار تلفن همراه باشد و اسپیس‌ایکس را از صرف سال‌ها زمان برای ساخت تمام زیرساخت‌های زمینی بی‌نیاز کند.

بر اساس گزارش رویترز، اکوستار در پایان سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ حدود ۷.۳۸ میلیون مشترک خدمات بی‌سیم داشت که عمدتاً به بوست موبایل و جن موبایل تعلق داشتند. این رقم در پایان سه‌ماهه سوم به حدود ۷.۱۹۳ میلیون مشترک رسید. بنابراین، خرید احتمالی بوست می‌تواند یک پایگاه اولیه از مشتریان را در اختیار اسپیس‌ایکس قرار دهد؛ هرچند این تعداد در مقایسه با مشترکان سه اپراتور بزرگ آمریکا بسیار کمتر است.

با این حال، معامله هنوز نهایی نشده و یکی از موانع اصلی آن، قرارداد‌های اجاره شبکه بوست موبایل است. انتقال این قرارداد‌ها به مالک جدید ممکن است به موافقت AT&T و تی‌موبایل نیاز داشته باشد.

چرا ورایزن، AT&T و تی‌موبایل با ماسک همکاری نمی‌کنند؟

اسپیس‌ایکس پیش از مذاکره با اکوستار تلاش کرده بود با سه اپراتور بزرگ آمریکا به توافق برسد و از ظرفیت شبکه‌های آنها برای ارائه خدمات تلفن همراه استفاده کند؛ اما این تلاش‌ها با مخالفت مواجه شد. بر اساس گزارش واشنگتن‌پست، ورایزن، AT&T و تی‌موبایل درخواست‌های ماسک برای دسترسی به شبکه‌های خود را رد کرده‌اند.

یکی از مدل‌های موردنظر اسپیس‌ایکس، فعالیت به‌عنوان اپراتور مجازی تلفن همراه (MVNO) است. در این مدل، شرکت ارائه‌دهنده خدمات بدون مالکیت کامل شبکه مخابراتی، ظرفیت ارتباطی اپراتور دیگری را اجاره می‌کند و خدمات خود را با برند مستقل به مشتریان می‌فروشد. با این حال، اپراتور‌های بزرگ تمایلی ندارند زیرساخت‌های ارتباطی خود را در اختیار رقیبی قرار دهند که قصد دارد در نهایت به یک اپراتور مستقل تبدیل شود.

به همین دلیل، خرید بوست موبایل می‌تواند مسیر متفاوتی برای ماسک ایجاد کند؛ هرچند حتی در این حالت نیز انتقال قرارداد‌های اجاره شبکه بدون موافقت شرکت‌های مالک زیرساخت قطعی نیست.

استارلینک چگونه می‌تواند بازار تلفن همراه را تغییر دهد؟

مزیت اصلی اسپیس‌ایکس نسبت به رقبای سنتی، برخورداری از شبکه ماهواره‌ای استارلینک است.

این شرکت می‌تواند با ترکیب ماهواره‌های مدار پایین زمین و زیرساخت‌های زمینی، خدمات ارتباطی را در مناطقی ارائه دهد که ساخت برج‌های مخابراتی در آنها دشوار یا پرهزینه است. از سوی دیگر، توسعه ماهواره‌های نسل جدید و استفاده از طیف‌های فرکانسی متفاوت می‌تواند ظرفیت انتقال داده را افزایش دهد و کیفیت ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن‌های همراه را بهبود ببخشد.

اسپیس‌ایکس همچنین می‌تواند تجهیزات استارلینک نصب‌شده روی پشت‌بام ساختمان‌ها را به ایستگاه‌های پایه کوچک تلفن همراه تبدیل کند؛ ایده‌ای که در صورت اجرایی‌شدن، ممکن است بخشی از هزینه‌های ساخت شبکه زمینی را کاهش دهد.

با این حال، ارتباط ماهواره‌ای هنوز محدودیت‌هایی دارد. پوشش‌دهی داخل ساختمان‌ها، مناطق پرتراکم شهری، ورزشگاه‌ها و فرودگاه‌ها از جمله چالش‌هایی هستند که اپراتور‌های سنتی طی چند دهه برای رفع آنها سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

آیا ورود به صنعت مخابرات برای ماسک صرفه اقتصادی دارد؟

با وجود منابع مالی گسترده اسپیس‌ایکس، ورود به بازار تلفن همراه لزوماً به معنای سودآوری بالا نیست.

کریگ موفات، تحلیلگر مؤسسه MoffettNathanson، معتقد است حتی اپراتور‌های باسابقه نیز برای کسب بازدهی جذاب از سرمایه‌گذاری‌های خود در این صنعت با مشکل مواجه‌اند.

اسپیس‌ایکس علاوه بر هزینه ساخت شبکه، باید برای جذب مشتری، بازاریابی، پشتیبانی، خدمات پس از فروش و احتمالاً یارانه خرید تلفن همراه نیز سرمایه‌گذاری کند.

بنابراین، موفقیت این پروژه به توانایی ماسک در کاهش چشمگیر هزینه ارائه خدمات یا ایجاد بسته‌ای متفاوت بستگی دارد که مشتریان حاضر باشند برای آن هزینه بیشتری بپردازند.

یکی از مزیت‌های احتمالی اسپیس‌ایکس، امکان ارائه بسته‌های ترکیبی اینترنت ماهواره‌ای، تلفن همراه و خدمات هوش مصنوعی گروک (Grok) است؛ مدلی که می‌تواند خدمات متفاوتی نسبت به اپراتور‌های سنتی ارائه دهد.

انتخابات آمریکا و آینده رقابت مخابراتی

برنامه‌های ماسک برای ورود به بازار مخابرات در شرایطی دنبال می‌شود که فضای سیاسی آمریکا نیز می‌تواند بر آینده این پروژه اثرگذار باشد. ارتباط نزدیک ماسک با جمهوری‌خواهان و تغییر احتمالی ترکیب نهاد‌های نظارتی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، از جمله عواملی هستند که ممکن است مسیر دریافت مجوز‌ها و پیشبرد معاملات را تحت تأثیر قرار دهند. با این حال، افزایش رقابت در بازار مخابرات می‌تواند حتی در صورت تغییر شرایط سیاسی نیز از حمایت برخی سیاست‌گذاران برخوردار شود؛ زیرا ورود یک اپراتور جدید احتمالاً به افزایش گزینه‌های انتخابی مصرف‌کنندگان منجر خواهد شد.

از سوی دیگر، سه اپراتور بزرگ آمریکا نیز در برابر این تهدید منفعل نمانده‌اند و برای توسعه خدمات ارتباطی ماهواره‌ای و حفظ موقعیت خود در بازار برنامه‌هایی را دنبال می‌کنند.