صنعت طلا در دوراهی | برندهای چندنسلی طلا از رقبای تازه‌وارد عقب می‌مانند

به گزارش اقتصادآنلاین، دومین رویداد ملی صنعت طلا و جواهر ایران روز جمعه ۸ آبان ۱۴۰۵ در مرکز همایش‌های بین‌المللی کتابخانه ملی ایران با حضور فعالان و پیشکسوتان صنعت طلا و جواهر برگزار شد.

تحول دیجیتال در صنعت طلا و جواهر فقط به راه‌اندازی یک فروشگاه اینترنتی یا انتقال معاملات به فضای مجازی محدود نمی‌شود؛ مسئله اصلی، تغییر ساختار کسب‌وکار و ایجاد ارتباط میان تمام حلقه‌های زنجیره ارزش است. عبدالرضا عسگرخانی، بنیانگذار آرگون، با تأکید بر این موضوع معتقد است اگر اتحادیه‌ها و فعالان باسابقه بازار از ظرفیت فضای دیجیتال استفاده نکنند، برندهای تازه‌وارد و فاقد اصالت می‌توانند جایگاه آن‌ها را در بازار به دست آورند.

در پنل دوم رویداد ملی صنعت طلا و جواهر ایران با موضوع «تحول دیجیتال در صنعت طلا و جواهر» آرش سروری، مجری پنل، میزبان عبدالرضا عسگرخانی، بنیانگذار آرگون و مدیرعامل پلتفرم داریک، ایوب پناهی، مدیرعامل و بنیان‌گذار طلامون، نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه فروشندگان و سازندگان طلا، جواهر، نقره و سکه تهران، کامران آزادی، مدیرعامل اکسیراز و ایرج نیازی، مدیرعامل سابق بانک کارگشایی بود.

عسگرخانی: تحول دیجیتال فقط راه‌اندازی سایت نیست

عبدالرضا عسگرخانی در ابتدای صحبت‌های خود با اشاره به آشنایی‌اش با بزرگان صنعت طلا و جواهر، از جمله محمدولی، گفت: ورود به این حوزه برای او افتخارآمیز بوده و از زمان آشنایی با فعالان این صنعت تلاش کرده است دستاورد تازه‌ای برای صنف طلا و جواهر ایجاد کند.

عسگرخانی برای توضیح جایگاه تحول دیجیتال در صنعت طلا، این حوزه را با صنعت مد مقایسه کرد و افزود: در جهان، طلا و جواهر از نظر ارتباط با بازار و رفتار مصرف‌کننده، پیوند نزدیکی با صنعت مد دارد؛ اما ساختار فعالیت این دو صنعت تفاوت مهمی با یکدیگر دارد.

به گفته وی، در صنعت مد حدود ۸۵ درصد فعالیت‌ها در ساختار بین‌المللی و ۱۵ درصد در سطح محلی انجام می‌شود، در حالی که در صنعت طلا و جواهر این نسبت برعکس است و بخش عمده فعالیت‌ها همچنان در ساختارهای محلی جریان دارد.

فروش آنلاین جواهرات در جهان به ۵۰ درصد رسیده است

بنیانگذار آرگون در ادامه با اشاره به تغییرات بازار جهانی طلا اظهار کرد: از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۶، سهم فضای دیجیتال و آنلاین در هر دو حوزه طلا و جواهر تقریباً دو برابر شده است. در حال حاضر، حدود ۵۰ درصد جواهراتی که در جهان به فروش می‌رسند، از مسیرهای دیجیتال و آنلاین عرضه می‌شوند.

وی البته تأکید کرد: بازار طلا و جواهر یکدست نیست و نمی‌توان انتظار داشت تمام محصولات با یک الگوی فروش عرضه شوند. بخشی از بازار به جواهرات کلاسیک و سنگین اختصاص دارد؛ محصولاتی که مشتریان همچنان ترجیح می‌دهند آن‌ها را به شکل سنتی و با مراجعه به گالری خریداری کنند. در مقابل، محصولات فشن و مدرن ظرفیت بیشتری برای عرضه آنلاین دارند و مشتریان این گروه از کالاها تمایل بیشتری به خرید از فضای دیجیتال نشان می‌دهند. از نگاه او، شناخت همین تفاوت‌هاست که می‌تواند مسیر درست تحول دیجیتال در صنعت طلا و جواهر را مشخص کند.

عسگرخانی تأکید کرد: تحول دیجیتال را نباید فقط به راه‌اندازی یک وب‌سایت یا فروشگاه اینترنتی تقلیل داد. مسئله اصلی ایجاد ساختار و یکپارچگی در صنعت و اتحادیه است، به‌گونه‌ای که ارتباط میان اجزای مختلف بازار حفظ شود و فناوری به ابزاری برای توسعه کل زنجیره تبدیل شود.

اتحادیه طلا از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین اتحادیه‌هاست

عسگرخانی در بخش دیگری از صحبت‌های خود به پیشینه اتحادیه طلا اشاره کرد و گفت: این اتحادیه از حدود سال ۱۳۴۰ شکل گرفته و یکی از قدیمی‌ترین و باسابقه‌ترین اتحادیه‌های کشور به شمار می‌رود.

وی برای توضیح جایگاه اجتماعی این صنف اظهار کرد: ممکن است بسیاری از مردم رئیس اتحادیه‌های برخی حوزه‌ها، مانند پوشاک، را نشناسند؛ در حالی که نام و چهره رؤسای اتحادیه‌های طلا برای بخش قابل‌توجهی از جامعه آشناست.

عسگرخانی با اشاره به جایگاه طلا در زندگی خانواده‌های ایرانی، این صنعت را با رفتار اقتصادی و پس‌انداز خانوارها مرتبط دانست و بیان کرد: بخش مهمی از خانواده‌ها به‌نوعی با طلا در ارتباط هستند و این کالا همواره در حفظ و رشد سرمایه خانوارها نقش داشته است. وی در همین زمینه به تعبیر «تا بانوان در جهان‌اند، زرگران در امان‌اند» اشاره کرد تا پیوند دیرینه میان تقاضای خانوار و فعالیت صنعت طلا را توضیح دهد.

حذف بنکدار، کارخانه‌دار یا گالری‌دار از فضای دیجیتال به صنعت آسیب می‌زند

یکی از محورهای اصلی صحبت‌های عسگرخانی، ضرورت توجه به تمام اجزای زنجیره ارزش صنعت طلا بود. وی تأکید کرد: برای طراحی یک مدل موفق تحول دیجیتال، ابتدا باید اکوسیستم این صنعت را به‌درستی شناخت.

به گفته عسگرخانی، اکوسیستم طلا تنها از فروشنده و خریدار تشکیل نشده و آب‌شده‌فروش، بنکدار، کارخانه‌دار، گالری‌دار و مردم، همگی در این زنجیره نقش دارند. بنابراین، دسترسی مصرف‌کننده به زنجیره ارزش باید به شکلی طراحی شود که نقش تخصصی هر یک از فعالان حفظ شود.

مدیرعامل داریک توضیح داد: قرار نیست مصرف‌کننده به طور مستقیم وارد بخش‌هایی مانند خرید طلای آب‌شده شود؛ این بخش باید از طریق بنکدار و کارخانه‌دار و با ارتباط مناسب میان این فعالان و گالری‌داران مدیریت شود. اگر هر یک از این ارکان از فضای دیجیتال حذف شوند، در نهایت به ساختار صنعت طلا آسیب وارد می‌شود.

وی با اشاره به تجربه مجموعه آرگون گفت: در این مجموعه تلاش شده بستری ایجاد شود تا تمام لایه‌های مختلف صنعت، از آب‌شده‌فروش و کارخانه‌دار تا بنکدار و گالری‌دار، امکان حضور و فعالیت داشته باشند. طراحی چنین بستری باید با شناخت درست روابط میان فعالان بازار انجام شود؛ چراکه تحول دیجیتال زمانی به توسعه صنعت کمک می‌کند که به جای حذف حلقه‌های سنتی، ارتباط میان آن‌ها را تقویت کند.

هشدار درباره سبقت برندهای فاقد اصالت از فعالان باسابقه

بنیانگذار آرگون در ادامه به یکی از پیامدهای بی‌توجهی فعالان سنتی به فضای آنلاین اشاره کرد و گفت: اگر اتحادیه‌ها و فعالان باسابقه صنعت طلا نتوانند جایگاه خود را در فضای دیجیتال تثبیت کنند، برندهای جدیدی وارد بازار می‌شوند که الزاماً از اصالت و سابقه حرفه‌ای برخوردار نیستند.

وی با اشاره به گسترش فعالیت افراد و برندهای تازه در شبکه‌های اجتماعی و بسترهای آنلاین گفت در حال حاضر کسب‌وکارهای جدیدی در حوزه طلا از این فضا استفاده می‌کنند. اگر اتحادیه‌ها و فعالانی با چندین نسل سابقه فعالیت، ظرفیت‌های دیجیتال را به‌درستی به کار نگیرند، ممکن است همین برندهای تازه‌وارد در جذب مشتری و توسعه بازار از آن‌ها پیشی بگیرند.

پناهی: تحول دیجیتال برای صنعت طلا یک الزام است

ایوب پناهی، مدیرعامل و بنیان‌گذار طلامون، در پاسخ به پرسش مجری پنل درباره ضرورت تحول دیجیتال در صنعت طلا گفت: این تحول یک انتخاب اختیاری نیست و فعالان بازار ناگزیرند خود را با آن تطبیق دهند.

پناهی برای توضیح ضرورت تحول دیجیتال در صنعت طلا به تجربه تاکسی‌های تلفنی اشاره کرد و گفت: بخشی از این کسب‌وکارها با این تصور که مشتریان به آن‌ها اعتماد دارند و بازارشان از دست نمی‌رود، در برابر تغییرات فناوری مقاومت کردند. در مقابل، مجموعه‌هایی که خود را با شرایط جدید تطبیق دادند، توانستند رشد کنند و درآمد بیشتری به دست آورند.

مدیرعامل و بنیان‌گذار طلامون هشدار داد: فناوری با سرعت زیادی در حال پیشرفت است و اکنون صنعت طلا نیز در معرض همین تغییر قرار گرفته است.

به گفته او، فروشگاه‌های سنتی باید هرچه سریع‌تر هویت دیجیتال خود را ایجاد کنند تا مشتریان فقط برای مشاهده محصول به فروشگاه مراجعه نکنند و خرید نهایی را از فروشگاه‌های آنلاین دیگر انجام ندهند.

وی در جمع‌بندی صحبت‌های خود تأکید کرد: تحول دیجیتال تنها به راه‌اندازی فروشگاه اینترنتی محدود نیست و بهینه‌سازی فرآیندها، جذب و مدیریت مشتری، هوشمندسازی تولید و تبلیغات را نیز شامل می‌شود.

آزادی: بازار دیجیتال محدودیت جغرافیایی بازار سنتی را از بین می‌برد

کامران آزادی، مدیرعامل اکسیراز، با اشاره به تجربه چندساله خود در بازار طلا گفت: دانش و تجربه به‌تنهایی کافی نیستند و زمانی می‌توان از ظرفیت‌های بازار استفاده کرد که این دو در کنار یکدیگر قرار بگیرند.

آزادی توضیح داد: در بازار سنتی، میزان سرمایه و موجودی طلا لزوماً محدودیت‌های جغرافیایی کسب‌وکار را از بین نمی‌برد؛ چه یک کیلو طلا داشته باشید و چه صدها کیلو، فعالیت شما همچنان به مغازه و محدوده بازار محلی وابسته است. 

مدیرعامل اکسیراز خاطرنشان کرد: فضای دیجیتال محدودیت‌های جغرافیایی را کاهش می‌دهد و امکان دسترسی به میلیون‌ها کاربر را فراهم می‌کند. در چنین بازاری، کسب‌وکارها می‌توانند خدمات بهتر و گسترده‌تری به مشتریان ارائه دهند.

وی همچنین تفاوت رقابت در بازار سنتی و دیجیتال را مورد توجه قرار داد و گفت: در فضای دیجیتال، کسب‌وکارها الزاماً برای توسعه فعالیت خود به حذف رقیب نیاز ندارند؛ بلکه می‌توانند از زیرساخت‌های مشترک یکدیگر استفاده کنند. آزادی به لندینگ‌پیج‌ها، خدمات پرداخت الکترونیک و مارکت‌پلیس‌ها به‌عنوان نمونه‌هایی از این زیرساخت‌ها اشاره کرد.

نیازی: بانک‌ها در توسعه صنعت طلا نقش تسهیل‌گر دارند

ایرج نیازی، مدیرعامل سابق بانک کارگشایی در پاسخ به پرسشی درباره نقش بانک‌ها در پذیرش ریسک دیجیتالی‌شدن صنعت طلا اظهار کرد: بانک‌ها می‌توانند در تسهیل فعالیت کسب‌وکارها، اعتمادسازی، مدیریت ریسک و مولدسازی منابع نقش مؤثری ایفا کنند.

وی با اشاره به ظرفیت اشتغال‌زایی صنعت طلا و سابقه طولانی این صنعت در ایران، بخشی از مشکلات موجود را ناشی از استفاده‌نشدن از ظرفیت‌های همکاری میان بانک‌ها و فعالان این حوزه دانست.

نیازی با تأکید بر ظرفیت طلا برای تأمین مالی خاطرنشان کرد: نقدشوندگی بالای این دارایی، آن را به وثیقه‌ای قابل‌اعتماد برای بانک‌ها تبدیل می‌کند و می‌توان از این ویژگی برای تأمین مالی فعالان اقتصادی استفاده کرد.

وی همچنین خزانه‌داری مطمئن، هوشمندسازی خزائن و فراهم کردن دسترسی تولیدکنندگان به شمش و محصولات موجود را از زمینه‌های همکاری بانک‌ها با صنعت طلا دانست.

مدیرعامل سابق بانک کارگشایی در ادامه به مشکلات برخی فعالان اقتصادی در زمینه مسدودشدن حساب‌های بانکی اشاره کرد و گفت: استفاده از ابزارهای نوین بانکداری باز می‌تواند به کاهش چنین مشکلاتی کمک کند.

نیازی در بخش دیگری از صحبت‌های خود، اوراق گام، ضمانت‌نامه‌ها و تعهدات اعتباری را از ابزارهایی دانست که می‌توانند در تأمین مالی زنجیره تأمین صنعت طلا مورد استفاده قرار گیرند. وی همچنین با اشاره به برخی تخلفات در پلتفرم‌های فروش طلا، از جمله خالی‌فروشی، تأکید کرد: نباید عملکرد تعدادی از کسب‌وکارها را به تمام فعالان این حوزه تعمیم داد؛ بلکه نظارت سریع و فراگیر و رتبه‌بندی کسب‌وکارها برای مدیریت ریسک ضروری است.

وی در ادامه هشدار داد: افزایش ارزش ریالی دارایی‌های طلا لزوماً به معنای افزایش موجودی فیزیکی طلا نیست و ممکن است کسب‌وکارها از نظر میزان طلای موجود، با تعهدات و ارزش ریالی فعالیت خود تناسب نداشته باشند.

بذرافشان: با دیجیتال‌شدن مخالف نیستیم

نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه فروشندگان و سازندگان طلا، جواهر، نقره و سکه تهران، با تأکید بر اینکه اتحادیه با فناوری، تبلیغات و فعالیت آنلاین مخالفتی ندارد، گفت: مسئله اصلی این اتحادیه، فروش گسترده طلای آب‌شده از طریق پلتفرم‌هاست؛ اقدامی که به اعتقاد او به تولید و ساختار صنفی آسیب زده است.

بذرافشان با اشاره به پیگیری‌های دو سال گذشته اتحادیه تهران و اتحادیه‌های سراسر کشور اظهار کرد: این مجموعه‌ها از ابتدای گسترش فروش طلای آب‌شده در پلتفرم‌ها، مخالفت خود را اعلام کرده و موضوع را از طریق مکاتبات و جلسات تخصصی در نهادهای مرتبط، از جمله کمیسیون اقتصادی مجلس، دنبال کرده‌اند.

وی با اشاره به مصوبه جلسه ۱۳۸ هیئت عالی نظارت در تاریخ ۲۷ مهر ۱۴۰۵ بیان کرد: بر اساس این مصوبه، فعالان اقتصادی برای دریافت جواز فعالیت باید به اتحادیه تخصصی حوزه کاری خود مراجعه کنند. وی این تصمیم را نتیجه پیگیری‌های دو ساله اتحادیه‌ها دانست و گفت: نظارت بر فعالیت کسب‌وکارهای این حوزه در دوره گذشته کافی نبوده است.

رئیس اتحادیه تهران همچنین با اشاره به تجربه حضور در نمایشگاه‌های اصفهان و شیراز اظهار کرد: در این نمایشگاه‌ها با حدود ۱۰ تا ۱۵ اپلیکیشن و راهکار جدید مواجه شده است که برخی از آن‌ها با استفاده از هوش مصنوعی امکان خرید مصنوعات طلا را فراهم می‌کنند.

وی پیشنهاد کرد: مردم بتوانند با مبالغ کم از طریق اپلیکیشن واحدهای صنفی معتبر برای خرید طلا پس‌انداز کنند و در نهایت به خرید مصنوعات برسند؛ این مدل می‌تواند به جای گسترش خرید طلای آب‌شده از پلتفرم‌ها، به تقویت تولید و فعالیت واحدهای صنفی کمک کند.

بذرافشان در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های آموزشی اتحادیه بیان کرد: دوره‌های آموزشی ۳۰ ساعته در حوزه تولید مصنوعات، طراحی، مدیریت فروش و شناخت سکه برگزار می‌شود.

وی همچنین توضیح داد: آزمون‌های مربوط به صدور مجوز در حوزه سکه و طراحی از درگاه مجوزها حذف شده و در حال حاضر آزمون‌ها در بخش تولید مصنوعات و تعمیرات برگزار می‌شوند.

رییس اتحادیه طلا و جواهر تهران یکی دیگر از مشکلات مهم صنعت طلا را رکود واحدهای تولیدی دانست و اظهار کرد: حدود ۷۰ درصد کارخانه‌های طلا و جواهر کشور راکد هستند. به گفته بذرافشان، کمبود مواد اولیه و دشواری تأمین طلا از دلایل اصلی این وضعیت است.

رئیس اتحادیه تهران با اشاره به وجود حدود ۳۰۰ کیلوگرم طلا و چهار تن نقره در بانک کارگشایی افزود: این منابع می‌توانند با همکاری بانک و اتحادیه وارد چرخه تولید شوند و بخشی از مشکلات تأمین مواد اولیه کارخانه‌ها را کاهش دهند.

بذرافشان همچنین با اشاره به وجود حدود ۹ هزار واحد صنفی در کشور، بر ضرورت به‌روزرسانی شیوه فعالیت فروشگاه‌ها تأکید کرد و گفت: تغییر دکوراسیون، نورپردازی، شناخت مخاطب و استفاده از ظرفیت فضای دیجیتال برای ادامه فعالیت کسب‌وکارهای سنتی ضروری است.

وی در ادامه با اشاره به طرحی برای استفاده از طلای موجود در اختیار خانوارها و ورود آن به چرخه اقتصادی خاطرنشان ساخت: اتحادیه در حدود ۱۵ ماه گذشته سه جلسه با بانک ملی در این زمینه برگزار کرده است. در این طرح قرار بود طلا از طریق سازوکار بانکی سپرده‌گذاری شود، سودی به سپرده‌گذاران تعلق بگیرد، بانک کارمزد دریافت کند و بخشی از منابع نیز در اختیار فعالان صنعت قرار گیرد؛ اما با وجود استقبال از طرح، هنوز اجرای عملیاتی آن آغاز نشده است.

رئیس اتحادیه تهران در پایان از فعالان باسابقه بازار خواست کسب‌وکارهای خود را متناسب با نیاز مشتریان به‌روز کنند و برای حضور نسل جوان در صنعت طلا فضا ایجاد کنند. او با اشاره به فعالیت برخی جوانان در تولید محتوا، معرفی محصولات کارخانه‌ها و بنکداری‌ها و ارائه خدمات در فضای آنلاین گفت: بخشی از فعالان جدید با وجود سرمایه محدود، توانسته‌اند از ظرفیت فناوری و شبکه‌های اجتماعی برای توسعه فعالیت خود استفاده کنند.