وال‌استریت ژورنال: شبکه بابک زنجانی چگونه صد‌ها میلیون دلار را از مسیر بایننس جابه‌جا کرد؟

گروه اقتصادجهان: اسناد محرمانه‌ای که روزنامه وال‌استریت ژورنال به آنها دست یافته، از فعالیت شبکه‌ای متشکل از ۲۱ حساب معاملاتی در بستر بایننس حکایت دارد؛ شبکه‌ای که طبق این اسناد، با مجموعه‌ای از افراد و شرکت‌های مرتبط با بابک زنجانی در ارتباط بوده است. بر اساس گزارش منتشرشده از این اسناد، حجم تراکنش‌های این شبکه از ۸۵۰ میلیون دلار فراتر رفته است.

این پرونده بار دیگر نقش رمزارز‌ها را در جابه‌جایی وجوه فرا مرزی و پیچیدگی نظارت بر تراکنش‌هایی که ممکن است با دور زدن تحریم‌ها ارتباط داشته باشند، در کانون توجه قرار داده است. در عین حال، حجم کل تراکنش‌های ثبت‌شده در حساب‌های یک شبکه را نباید معادل مبلغی دانست که مستقیماً به مقصد نهایی موردنظر رسیده است.

مشتری ویژه بایننس و تأخیر در مسدودسازی حساب‌ها

یکی از چهره‌های اصلی این پرونده، سهراب اویماخمداف، تبعه تاجیکستان و از شرکای تجاری پیشین بابک زنجانی معرفی شده است. طبق اسناد مورد استناد وال‌استریت ژورنال، او پیش‌تر مدیریت یک شرکت هواپیمایی متعلق به زنجانی در تاجیکستان را بر عهده داشته و در بایننس نیز با مدارک اقامتی امارات و عنوان شغلی مرتبط با یک فروشگاه الماس در دبی احراز هویت کرده بود.

اویماخمداف ظاهراً از امتیازات مشتریان ویژه بایننس برخوردار بوده است؛ امتیازاتی که تخفیف در کارمزد و دسترسی به پشتیبانی اختصاصی را شامل می‌شد. گزارش یادشده می‌گوید همین جایگاه باعث شده بود مسدودسازی حساب‌های او به تأیید مدیران ارشد شرکت نیاز داشته باشد و فرایند رسیدگی به پرونده ماه‌ها طول بکشد.

در جریان بررسی منشأ پول‌ها، اویماخمداف ابتدا گفته بود مبالغ را برای دخترش در خارج از کشور می‌فرستد و بعد مدعی شده که این پول‌ها برای خرید حضوری الماس در آفریقا استفاده شده‌اند. طبق گزارش منتشرشده، مدارک معتبری برای تأیید این توضیحات ارائه نشده بود.

شرکت لندنی زدکس؛ حلقه دیگر زنجیره انتقال پول

بررسی حساب‌های اویماخمداف، بازرسان را به شرکتی با نام زدکس (Zedcex) رساند که در اسناد به‌عنوان کسب‌وکاری فعال در حوزه رمزارز و مستقر در لندن معرفی شده است. این شرکت در بایننس حساب شرکتی داشت و زیرساخت آن امکان اتصال کاربران پلتفرم زدکس به خدمات بایننس را فراهم می‌کرد.

اسناد داخلی مورد استناد وال‌استریت ژورنال نشان می‌دهد که از اواخر سال ۲۰۲۴ تا اواخر سال ۲۰۲۵، بیش از ۱۰ بار دسترسی به حساب زدکس از نشانی‌های اینترنتی متعلق به تهران ثبت شده است. همچنین، حساب‌های خواهر بابک زنجانی و شریک زندگی او نیز در این بررسی‌ها مطرح شده‌اند؛ حساب‌هایی که بنا بر گزارش، با دستگاهی مشترک با دستگاه مورد استفاده برای مدیریت حساب زدکس به آنها دسترسی پیدا شده بود.

زدپی در استانبول؛ تبدیل درآمد نفتی به رمزارز

بخش دیگری از این پرونده به شرکت زدپی (ZedPay)، مستقر در استانبول، مربوط می‌شود. این شرکت خدمات پرداخت بین‌المللی ارائه می‌کرد و از همکاری با بانک‌های ترکیه سخن می‌گفت. طبق ادعا‌های مطرح‌شده از سوی مقامات دفاعی اسرائیل، زدپی در شبکه منتسب به زنجانی وظیفه تبدیل درآمد حاصل از فروش نفت تحریمی ایران به رمزارز را بر عهده داشته است.

هدف از چنین سازوکاری، انتقال دارایی‌ها از مسیر‌هایی خارج از شبکه متعارف بانکداری بین‌المللی عنوان شده است. با این حال، استفاده از رمزارز به‌خودی‌خود به معنای عبور کامل از نظارت مالی نیست؛ تراکنش‌های ثبت‌شده روی بسیاری از بلاک‌چین‌ها قابلیت ردیابی دارند و شناسایی هویت افراد پشت کیف‌پول‌ها به اطلاعات تکمیلی نیازمند است.

در این پرونده، نام مهدی رضازاده، مدیرعامل ایرانی زدپی، و ۱۰ نفر از کارکنان این شرکت نیز در ارتباط با حساب‌های بایننس مطرح شده است. همچنین، محمد حسین‌پور، از مدیران نفتی مستقر در تهران که در گزارش از او به‌عنوان یکی از افراد مرتبط با این مجموعه نام برده شده، در زمینه ایجاد و عرضه توکن‌های رمزنگاری‌شده فعالیت داشته است.

مجموع این ارتباطات، تصویری از شبکه‌ای چندلایه ارائه می‌کند که در آن شرکت‌های پرداختی، کسب‌وکار‌های رمزارزی و حساب‌های اشخاص می‌توانند در مسیر جابه‌جایی پول میان حوزه‌های قضایی مختلف به یکدیگر متصل شوند.

واکنش بایننس و سابقه پرونده‌های مبارزه با پول‌شویی

انتشار این اسناد در شرایطی صورت می‌گیرد که بایننس در سال ۲۰۲۳ به نقض قوانین ضدپول‌شویی آمریکا اعتراف کرد و پذیرفت بیش از چهار میلیارد دلار جریمه پرداخت کند. چانگ‌پنگ ژائو، بنیان‌گذار این صرافی، نیز پس از کناره‌گیری از مدیریت، چهار ماه زندان را گذراند و در اکتبر ۲۰۲۵ از سوی دونالد ترامپ مورد عفو قرار گرفت.

سخنگوی بایننس در واکنش به گزارش اخیر گفته است که این شرکت ماه‌ها پیش فعالیت‌های مشکوک را شناسایی کرده و با مسدود کردن ۲۱ حساب، کاربران مرتبط را از پلتفرم خارج کرده است. بایننس همچنین استدلال کرده که برابر دانستن مجموع گردش مالی این حساب‌ها با مبلغی که در نهایت به سپاه پاسداران رسیده، تصویری گمراه‌کننده از ابعاد واقعی انتقال وجوه ارائه می‌دهد.

بابک زنجانی که پیش‌تر به‌دلیل پرونده بدهی‌های نفتی و اتهامات مالی به مجازات اعدام محکوم شده بود، پس از تغییر حکم و آزادی از زندان بار دیگر در گزارش‌های مربوط به شبکه‌های مالی مرتبط با ایران مطرح شده است. اسناد اخیر، او و مجموعه‌ای از افراد و شرکت‌های مرتبط با او را در کانون بررسی سازوکار‌هایی قرار می‌دهد که گفته می‌شود برای جابه‌جایی دارایی‌های مرتبط با فروش نفت و عبور از محدودیت‌های مالی به کار گرفته شده‌اند.

اهمیت این پرونده تنها به رقم صد‌ها میلیون دلار محدود نمی‌شود. آنچه توجه ناظران را جلب می‌کند، نحوه اتصال شرکت‌های ثبت‌شده در کشور‌های مختلف، حساب‌های مشتریان ویژه و کیف‌پول‌های دیجیتال در یک زنجیره مالی فرامرزی است؛ زنجیره‌ای که شناسایی و متوقف کردن آن می‌تواند برای نهاد‌های نظارتی دشوار باشد.